​Το όνομά της προέρχεται από τη λέξη dhūma, που σημαίνει «καπνός», και η εικονογραφία της συνδέεται με αυτό που απομένει αφού κάτι έχει αναλωθεί στη φωτιά.

 

Παραδοσιακά απεικονίζεται ως μια ηλικιωμένη, χήρα γυναίκα, συχνά ντυμένη με φθαρμένα ενδύματα και συνοδευόμενη από ένα κοράκι. Η ασυνήθιστη εμφάνισή της αμφισβητεί σκόπιμα τις συμβατικές αντιλήψεις για την ομορφιά, την ευημερία, τη νεότητα και την κοινωνική θέση.

 

Η κεντρική Ταντρική αρχή της είναι η συνάντηση με την κενότητα, τη διάλυση και την απουσία των γνώριμων στηριγμάτων.

​

Στον παραδοσιακό συμβολισμό, η Dhūmāvatī αντιπροσωπεύει εκείνες τις πλευρές της ύπαρξης που συχνά απορρίπτονται ή φοβίζουν: την απώλεια, το γήρας, τη μοναξιά, την πείνα, την απογοήτευση, τον θάνατο και τον αποχωρισμό.

 

Ωστόσο, η Tantra δεν θεωρεί απαραίτητα αυτές τις εμπειρίες απλώς αρνητικές. Αντίθετα, μπορούν να γίνουν πύλες μέσω των οποίων η προσκόλληση και η ψευδαίσθηση μπορούν έρθουν σε επίγνωση.

​

1. Καλλιέργεια της αποδέσμευσης — Vairāgya

Η Dhūmāvatī συνδέεται έντονα με την απάρνηση, τη στέρηση και την εξαφάνιση των κοσμικών έλξεων. Η πρακτική της παραδοσιακά βοηθά τον sādhaka να αναγνωρίσει τις προσκολλήσεις και σταδιακά να χαλαρώσει την ψυχολογική ανάγκη να κατέχει, να ελέγχει ή να εξαρτάται από εξωτερικές συνθήκες.

 

2. Ελευθερία από τον φόβο της απώλειας και της παροδικότητας

Η Dhūmāvatī φέρνει τον ασκούμενο αντιμέτωπο ακριβώς με εκείνες τις πλευρές της ύπαρξης που συνήθως αποφεύγονται: τη γήρανση, τη μοναξιά, την αποτυχία, τον θάνατο, τη φτώχεια και τη διάλυση.

 

Η συνειδητή εργασία με αυτές μπορεί να μεταμορφώσει την αποφυγή σε άμεση επίγνωση της παροδικότητας.

 

Η βαθύτερη διδασκαλία της είναι ότι η συνείδηση δεν εξαφανίζεται απλώς και μόνο επειδή εξαφανίζονται οι μορφές από τις οποίες εξαρτόμαστε.

 

3. Προστασία σε περιόδους κρίσης

Οι παραδοσιακές Ταντρικές πηγές περιγράφουν τη Dhūmāvatī ως προστάτιδα κατά τη διάρκεια σοβαρών δυσκολιών, συμφορών, αντιθέσεων και αντιξοοτήτων. Επικαλείται όταν οι συνθήκες έχουν ήδη εισέλθει σε κατάσταση διάλυσης και ο ασκούμενος αναζητά προστασία και διέξοδο μέσα από τη δυσκολία.

 

4. Απόσυρση από την καταναγκαστική κοσμική δραστηριότητα

Ένα ιδιαίτερο παραδοσιακό αποτέλεσμα της λατρείας της Dhūmāvatī είναι η κίνηση προς τη μοναχικότητα και την απόσυρση.  Κλασικές περιγραφές προειδοποιούν ακόμη ότι η πρακτική της μπορεί να ενισχύσει την επιθυμία για έναν απαρνητικό ή ασκητικό τρόπο ζωής. Γι’ αυτό και η λατρεία της παραδοσιακά προσεγγίζεται διαφορετικά από εκείνη πιο ευοίωνων θεοτήτων που σχετίζονται με την οικογενειακή ζωή.

 

5. Αντιμετώπιση της «σκιάς» της ύπαρξης

Η Dhūmāvatī αντιπροσωπεύει αυτό που η κοινωνία χαρακτηρίζει ως ανεπιθύμητο, ακάθαρτο, αποτυχημένο ή δυσοίωνο. Η πρακτική της προσφέρει ένα Ταντρικό μέσο για την αντιμετώπιση όσων η συνείδηση συνήθως απορρίπτει.

 

6. Εμβάθυνση στην εσωτερική σιωπή

Η σύνδεσή της με το κενό, την πείνα, τη μοναξιά και τη διάλυση καθιστά τη Dhūmāvatī ιδιαίτερα σημαντική για πρακτικές κατά τις οποίες ο ασκούμενος παύει να τροφοδοτεί τη συνεχή κίνηση της σκέψης και της επιθυμίας.

 

7. Πνευματική γνώση και απελευθέρωση — Jñāna και Mokṣa

Το ύψιστο παραδοσιακό όφελος που αποδίδεται στη Dhūmāvatī δεν είναι η υλική απόκτηση, αλλά η γνώση της πραγματικότητας και η απελευθέρωση. Αρκετές παραδοσιακές πηγές την περιγράφουν ως εκείνη που χαρίζει την υπέρτατη γνώση.